ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಋತು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸತನ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಸಹಕಾರ ಎಂಬ ತತ್ವವೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಚಳವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥಸಂಬಂಧವಿದೆ.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬವು ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ರೈತನು ತನ್ನ ಶ್ರಮದ ಫಲವಾಗಿ ಬೆಳೆ ಕಟಾವು ಮಾಡಿ ಸಂತಸ ಪಡುವ ಕಾಲ ಇದು. ಈ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಆತ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ ವಿನಿಮಯದ ಮೂಲಕ ಸಿಹಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಹಕಾರವೂ ಸಾರುತ್ತದೆ ಒಬ್ಬರ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ.
ಸಹಕಾರಿ ಚಳವಳಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಮಾರಾಟ, ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ-ಚಿಟಟವು ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಸುಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರೈತನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಒಂದು ಸಂಕ್ರಮಣದ ಹಬ್ಬ ಹಳೆಯದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸದತ್ತ ಸಾಗುವ ಸಂಕೇತ. ಸಹಕಾರವೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕತೆಯಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕತೆಯತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಂಕ್ರಮಣವೇ ಆಗಿದೆ. ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಸೇವೆಯತ್ತ, ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಏಕತೆಗೆ, ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯತ್ತ ಸಾಗುವ ದಾರಿ ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಕವೇ
ಇಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಲಾಭಕ್ಕಿಂತ ಸಮೂಹ ಹಿತಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮತೋಲನದ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ನಮಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲಿಸಿದಂತೆ, ಸಹಕಾರ ಆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಎರಡೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಜೀವಾಳ. ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಶಕ್ತಿ, ಶ್ರಮದ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಇವು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲದ ಸಿಹಿಯಂತೆ ಸಹಕಾರದ
ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಸಮಾಜದ ಬದುಕಿಗೆ ಸಿಹಿ ತುಂಬಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ಆಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ: ಅವು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಜೀವಂತ ಪಾಠಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಉತ್ತರಾಯಣ ಪ್ರವೇಶದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಕೃತಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬದುಕಿನ ನಡುವೆ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಸಮಾಜದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಎಂಬ ತತ್ವವೂ ಮಾನವನ ಬದುಕನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಎರಡೂ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಜೀವನದ ಹಬ್ಬ, ರೈತನು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿದು ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆ ಫಲ ನೀಡುವ ಕಾಲವೇ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುವ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರೈತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಭರವಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಆತ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ, ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.
ಸಹಕಾರವೂ ಇದೇ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮನೋಭಾವದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. “ಒಬ್ಬನಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ” ಎಂಬ ತತ್ವ ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶ್ರಮ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದಾಗ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ಚಳವಳಿ ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ರೈತರಿಗೆ ಬೀಜ, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು ರೈತರಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ರೈತರ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂಬುದು ಸಂಕ್ರಮಣದ ಹಬ್ಬ-ಹಳೆಯದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸದತ್ತ ಸಾಗುವ ಸಂಕೇತ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಹಕಾರವೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕತೆಯಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕತೆಯತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಂಕ್ರಮಣವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಸೇವೆಯತ್ತ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದತ್ತ, ಅಸಮಾನತೆಯಿಂದ ಸಮತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯೇ ಸಹಕಾರ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.
ಇಂದಿನ ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಸಮಾನ
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಸಹಕಾರದ ತತ್ವವನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ನಮಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲಿಸಿದಂತೆ, ಸಹಕಾರ ಆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ “ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ” ಹೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಳ್ಳು ಕಹಿ, ಬೆಲ್ಲ ಸಿಹಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ-ಸುಖ ಎರಡೂ ಸಹಜ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಸಹಕಾರವೂ ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ, ಸುಖದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ-ಇದೇ ಸಹಕಾರದ ನಿಜವಾದ ರೂಪ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಇವು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಿತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲದ ಸಿಹಿಯಂತೆ ಸಹಕಾರದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಸಮಾಜದ ಬದುಕಿಗೆ ಸಿಹಿ ತುಂಬಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಹಕಾರ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ
ಸಹಕಾರವೇ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೇ ಸಮೃದ್ಧಿ.
ಶ್ರೀಮತಿ.ಸವಿತ ಎನ್. ಇ
ಲೇಖಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು